Morze i lotnictwo
Dopłata ETS we frachcie morskim: z czego się składa i co można skontrolować
Opublikowano: 2026-09-20
Artykuł napisał Vytautas Natys, prezes UAB NVGroup.
Od stycznia 2024 r. żegluga jest objęta unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji. Wprowadzenie odbywało się stopniowo: w 2024 r. przewoźnicy musieli pokryć 40% swoich emisji, w 2025 r. — 70%, a od 2026 r. obowiązuje pełny, 100% zakres. Od 2026 r. do systemu włączono nie tylko dwutlenek węgla, ale też metan i podtlenek azotu.
Koszty przewoźnicy przenoszą na klienta jako osobną pozycję na fakturze. Jej wysokość w ciągu dwóch lat znacząco wzrosła: jeśli w 2024 r. dopłata stanowiła około 1% bazowego frachtu, to na początku 2026 r. na trasie Azja–Europa Północna sięgnęła około 6–7%, średnio około 168 USD za kontener suchy 40 stóp.
Co w dopłacie w ogóle podlega kontroli
Dopłata składa się z dwóch elementów i warto je rozdzielić, bo tylko jeden z nich jest kontrolowalny.
Zasada zakresu wynika z przepisów. Ile emisji wchodzi do systemu, nie decyduje przewoźnik. Dla rejsu między dwoma portami EOG stosuje się 100% zakres. Dla rejsu z portu EOG do portu spoza EOG lub odwrotnie — 50%. Dla postoju w porcie EOG — 100%. System obejmuje statki od 5000 ton brutto.
Jeśli dopłata jest obliczona na bazie 100% dla rejsu, dla którego należy się 50%, to błąd na fakturze z podstawą prawną.
Wysokość dopłaty to decyzja handlowa. Nie ma jednego standardu branżowego dotyczącego sposobu obliczania dopłaty. Każdy przewoźnik stosuje własną metodykę, jej dane wejściowe zwykle nie są publiczne, a stawki są weryfikowane co kwartał.
Oznacza to, że pytanie "czy dopłata jest właściwa" nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Pytanie "czy zakres zastosowano prawidłowo" — ma.
Ile kosztuje błąd zakresu
Przy dopłacie 168 USD za kontener 40-stopowy błędne zastosowanie 100% zamiast 50% oznacza około 84 USD nadpłaty na kontener.
Ważne jest to, że taki błąd nie jest przypadkowy. Jeśli system przewoźnika błędnie klasyfikuje trasę, błąd powtarza się dla każdego kontenera tej samej trasy przez cały okres. Dla strumienia tysiąca kontenerów to około 84 000 USD rocznie.
To ilustracyjne obliczenie na podstawie publicznie ogłaszanych wysokości dopłat, nie potwierdzona statystyka.
Czego często brakuje na fakturze
Największa praktyczna przeszkoda jest prosta: wielu przewoźników nie podaje na fakturze, jaki zakres zastosowano. Widzisz kwotę, ale nie bazę.
W takim przypadku sprawdzenie jest niemożliwe — trzeba poprosić przewoźnika o podanie zakresu zastosowanego dla konkretnego B/L. To uprawnione żądanie i warto uczynić je standardową praktyką, bo bez niego dopłata pozostaje z zasady niesprawdzalna.
Co nie jest ETS
Na fakturach pojawiają się też inne dopłaty dekarbonizacyjne — na przykład FuelEU Maritime. To oddzielne rozporządzenie z własnymi zasadami i własnym obliczeniem. Fakt, że na fakturze są dwie dopłaty środowiskowe, sam w sobie nie jest dublowaniem.
Dublowaniem jest tylko ta sama dopłata ETS naliczona dwukrotnie za ten sam B/L.